Στοματική Υγεία

 

 

 

 

Άφθες

Τι είναι οι  άφθες και που οφείλονται;
Άφθες ή υποτροπιάζοντα αφθώδη έλκη ή  υποτροπιάζουσα αφθώδης στοματίτιδα είναι επώδυνα μονήρη ή πολλαπλά έλκη (πληγές)  που εμφανίζονται στο στόμα, έχουν υποτροπιάζοντα χαρακτήρα και είναι άγνωστης αιτιολογίας. Η επικρατέστερη αιτιολογία της νόσου είναι ότι πρόκειται για μια τοπική ανοσολογική δυσλειτουργία  και ο αιτιολογικός παράγοντας είναι κάποιο αντιγόνο (ενδογενές ή εξωγενές) ή κάποιο άλλο αίτιο. 

Υπάρχουν παράγοντες που προδιαθέτουν την εμφάνιση άφθων;
Οι παράγοντες που προδιαθέτουν την πρόκληση επεισοδίων υποτροπιάζουσας αφθώδους  στοματίτιδας διακρίνονται σε:

  • Τοπικούς: Τραύμα, τροφές και χημικές ουσίες, μικροβιακοί παράγοντες.
  • Συστηματικούς: Αιματολογικά νοσήματα, νοσήματα του γαστρεντερικού, διάφορα σύνδρομα, ανοσοκαταστολή, κληρονομικότητα, ορμονικές διαταραχές , ψυχοσωματική καταπόνηση , παρενέργειες φαρμάκων .
Δεν υπάρχουν ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις και η διάγνωση βασίζεται στη κλινική εικόνα και στην οξεία υποτροπιάζουσα φύση των  αλλοιώσεων, ενώ παράλληλα γίνεται σύσταση στον ασθενή για γενικές αιματολογικές εξετάσεις.

Είναι μεταδοτική νόσος;
Δεν είναι μεταδοτική νόσος και δεν έχει μολυσματικό χαρακτήρα

Θεραπευτική αντιμετώπιση των άφθων;
Στόχος της θεραπευτικής αντιμετώπισης είναι η μείωση της έντασης των συμπτωμάτων και η παράταση του χρόνου μεταξύ διαδοχικών υποτροπών και περιλαμβάνει:

  • Οδηγίες προς τον ασθενή για τήρηση καλής στοματικής υγιεινής, χρήση οδοντόκρεμας χωρίς ερεθιστικά έκδοχα και αποφυγή λήψης όξινων και ερεθιστικών τροφών.
  • Τοπική χρήση κορτικοστεροειδών
  • Συστηματική χορήγηση κορτικοστεροειδών σε χαμηλές δόσεις 
  • Αντιφλεγμονώδη στοματικά διαλύματα
  • Τοπικά αναισθητικά
  • Χλιαρό χαμομήλι για στοματικές πλύσεις κατά τη διάρκεια της μέρας συνεργασία με τους ιατρούς των κατάλληλων ειδικοτήτων.

Επιχείλιος έρπητας

Τι είναι ο επιχείλιος έρπης και που οφείλεται;
Ο επιχείλιος έρπης είναι μία οξεία δευτεροπαθής λοίμωξη που εκδηλώνεται με επώδυνο φυσαλιδώδες εξάνθημα στο ερυθρό κράσπεδο των χειλέων ή και στο δέρμα της περιστοματικής περιοχής.
Μετά τη πρωτοπαθή λοίμωξη από τον HSV-1 ( Ιός του απλού έρπητα τύπου 1 ) και πιο σπάνια από τον HSV-2, ο ιός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση και με την επίδραση ενός μη ειδικού εκλυτικού παράγοντα  ο ιός μπορεί να ενεργοποιηθεί.

Ποιοί παράγοντες ευνοούν την εκδήλωση του επιχείλιου έρπητα;
Παράγοντες που ευνοούν την επαναδραστηριοποίηση του ιού είναι η ψυχοσωματική καταπόνηση,  το άγχος, ορμονικές μεταβολές, εμπύρετα νοσήματα, έκθεση σε ηλιακή ακτινοβολία, πτώση της άμυνας του οργανισμού, λήψη φαρμάκων, παρουσία ανοσοανεπάρκειας ή ανοσοκαταστολής.

Eίναι μεταδοτική νόσος;
Ο επιχείλιος έρπης υπάγεται στα μεταδοτικά νοσήματα και η μετάδοση του ιού γίνεται μέσω του σάλιου ή κατά την επαφή με φυσαλίδα του εξανθήματος. Μετάδοση του ιού μπορεί να προκληθεί  περίπου μέσα στις πρώτες 5 μέρες από  την εκδήλωση των κλινικών σημείων .

Πως εμφανίζεται ο επιχείλιος έρπης;
Μια ή δυο μέρες πριν την εκδήλωση της νόσου  παρατηρείται στην περιοχή ερυθρότητα, και υπάρχει αίσθημα καύσου, τάσεως, ευαισθησία και φαγούρα.
Το χαρακτηριστικό κλινικό γνώρισμα είναι μικρές φυσαλίδες που συρρέουν και συχνά συνενώνονται και περιέχουν διαυγές κιτρινωπό υγρό . Ακολούθως ρήγνυνται (σπάνε) καταλείποντας διαβρώσεις που καλύπτονται από μελάγχροες ή φαιόχρωμες (σκουρόχρωμες) εφελκίδες.
 Οι αλλοιώσεις επουλώνονται χωρίς να αφήσουν ουλή μετά τη πάροδο 6-10 ημερών.

θεραπευτική αντιμετώπιση του επιχείλιου έρπητα
Για τη θεραπευτική αντιμετώπιση του επιχείλιου έρπητα συνίσταται η τοπική εφαρμογή αντιϊκών φαρμάκων ( Ακυκλοβίρη, Πενσικλοβίρη ή Τρομανταδίνη) σε μορφή κρέμας, αλοιφής ή γέλης η οποία για να είναι αποτελεσματική πρέπει να εφαρμόζεται με την εκδήλωση των πρώτων συμπτωμάτων ή μέσα στις πρώτες 2-3 μέρες .
Τα αντιϊκά φάρμακα μειώνουν την ένταση  του πόνου και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.
Σε ασθενείς με επέκταση της λοίμωξης στους οφθαλμούς και σε ασθενείς με μειωμένη άμυνα του οργανισμού  λόγω χρόνιας ασθένειας ή λόγω λήψης φαρμάκων πιθανόν να επιβάλλεται συστηματική χορήγηση ειδικών αντιϊκών φαρμάκων όπως η ακυκλοβίρη.
Παυσίπονα όπως παρακεταμόλη ή ιποπρουφένη καθώς και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη σε συνδυασμό με τοποθέτηση πάγου στη περιοχή  χρησιμοποιούνται για μείωση του πόνου.
Προσωπικά αντικείμενα , είδη υπνοδωματίου ή αντικείμενα κουζίνας που έρχονται σε επαφή με τον ασθενή  πρέπει να πλένονται σε πολύ ζεστό ή αναβράζον νερό. 
Η χρήση αντισηπτικών σαπουνιών προσώπου για ήπιο καθαρισμό των δερματικών βλαβών περιορίζει  την επέκταση της μόλυνσης σε άλλα σημεία. Επίσης απαιτείται καλό πλύσιμο των χεριών που έρχονται σε επαφή με τις βλάβες με αντισηπτικό σαπούνι.


Καυσαλγία ή κάψιμο στο στόμα

Γιατί αισθάνομαι κάψιμο στο στόμα;
Tο σύνδρομο καυσαλγίας  του στόματος είναι γνωστό και ως σύνδρομο καυσαλγίας της γλώσσας, γλωσσοδυνία και στοματοδυνία , και προσβάλλει συχνότερα τις γυναίκες κατά τη διάρκεια ή μετά την εμμηνόπαυση .
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ενοχλητική για τον ασθενή κατάσταση  που εκδηλώνεται με αίσθημα καύσου (τσούξιμο) στη γλώσσα, στην υπερώα, τα χείλη, στις παρειές και συχνά στη στοματοφαρυγγική χώρα .
Άλλα συμπτώματα  που ίσως συνυπάρχουν είναι η αίσθηση ξηρότητας ή πόνου στο στόμα, αίσθημα κνησμού και μουδιάσματος στα χείλη , στη γλώσσα καθώς και γευστικές μεταβολές όπως πικρή ή μεταλλική γεύση.
Τα συμπτώματα μπορεί να διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς σημαντικές μεταβολές και η ένταση των συμπτωμάτων ποικίλει και μπορεί να παραμένει σταθερή ή να αυξομειώνεται κατά τη διάρκεια της μέρας.

Που μπορεί να οφείλετε το κάψιμο στο στόμα;
Το ακριβές αίτιο εκδήλωσης του συνδρόμου καυσαλγίας δεν έχει διευκρινιστεί και η κατάσταση αυτή έχει συνδεθεί με άλλες καταστάσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης , η εμμηνόπαυση, αναιμίες, αβιταμινώσεις, διαιτητικές διαταραχές, μυκητίαση, ξηροστομία, σύνδρομο γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, ακτινοβολία, χημειοθεραπεία, παρενέργειες φαρμάκων, ψυχοσωματικές διαταραχές και σύνδρομο Sjogren.

Υπάρχει θεραπευτική αντιμετώπιση της καυσαλγίας;
Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει:

  • Πλήρες ιατρικό ιστορικό και καταγραφή των φαρμακευτικών σκευασμάτων που λαμβάνει ο ασθενής
  • Κλινική εξέταση της στοματικής κοιλότητας και καταγραφή των ευρημάτων
  • Αντιμετώπιση ξηροστομίας, μυκητίασης, επιδιόρθωση κακότεχνων εμφράξεων, προσθετικών αποκαταστάσεων (κινητών και ακίνητων),  τερηδονισμένων οξύαιχμων δοντιών.
  • Έλεγχος  παρενεργειών των φαρμάκων που ενδέχεται να λαμβάνει ο ασθενής .
  • Αλλαγή οδοντόκρεμας, διακοπή στοματικών διαλυμάτων, διακοπή καπνίσματος,  λήψης αναψυκτικών, χυμών φρούτων και καφέδων για 2 βδομάδες.
Σημαντική προϋπόθεση είναι η ενημέρωση και καθησύχαση των ασθενών στους οποίους πρέπει να αναπτυχθεί αίσθημα συνεργασίας και εμπιστοσύνης αλλά και λογικές προσδοκίες σχετικά με την υποχώρηση των συμπτωμάτων που ενδέχεται να είναι μακροχρόνια.
Σε εμμένουσες σοβαρές καταστάσεις χρειάζεται διερεύνηση σε συνεργασία με ιατρούς άλλων ειδικοτήτων.

 

Ξηροστομία

Γιατί στεγνώνει το στόμα μου;
Ως ξηροστομία αναφέρεται η μειωμένη έκκριση σάλιου η οποία δεν αντιστοιχεί σε νόσο αλλά σύμπτωμα και ενδέχεται να είναι παροδική ή να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα και να είναι ιδιαίτερα ενοχλητική για τον ασθενή.
Συνοδεύεται κάποτε και από άλλα συμπτώματα όπως κακοσμία, ξηρότητα στα χείλη δυσχέρεια στην ομιλία και στη κατάποση, αίσθημα καύσου  ή μουδιάσματος στη γλώσσα , διαταραχές στη γεύση και μακροχρόνια από εμφάνιση περιοδοντίτιδας, και πολυτερηδονισμό των δοντιών.

Που μπορεί να οφείλεται η ξηροστομία;
Η ξηροστομία είναι σύμπτωμα διαφόρων καταστάσεων όπως:

  1. Νοσήματα σιελογόνων αδένων όπως λοιμώξεις, φλεγμονώδη νοσήματα, κακοήθη νεοπλάσματα , τραυματισμούς
  2. Ηλικία. Λόγω ατροφικής εκφύλισης του αδενικού παρεγχύματος των σιελογόνων αδένων και μειωμένης παραγωγής σάλιου
  3. Λήψη φαρμάκων όπως αντιυπερτασικά, αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά και αντιισταμινικά
  4. Χημειοθεραπεία-Ακτινοθεραπεία Η χημειοθεραπεία επιδρά στη ποσότητα και τη ποιότητα του παραγόμενου σάλιου, ενώ η ακτινοθεραπεία καταστρέφει απευθείας το αδενικό παρέγχυμα.
  5. Γενικά νοσήματα όπως σακχαρώδης διαβήτης, ψυχοσωματικές  διαταραχές , η νόσος Αλτσχάιμερ, το σύνδρομο Sjogren , αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, η ηπατίτιδα C, η HIV λοίμωξη , ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος κα. 
Ποιά η θεραπευτική αντιμετώπιση της ξηροστομίας;
Αν δεν είναι εφικτή η απομάκρυνση του αιτιολογικού παράγοντα η θεραπεία είναι συμπωματική και συστήνονται μια σειρά από βοηθητικά μέτρα όπως:
  1. Λήψη άφθονων υγρών κυρίως νερού ή φυσικών χυμών χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
  2. Αποφυγή κατανάλωσης καφεΐνης , οινοπνεύματος  και καπνίσματος που επιτείνουν την αίσθηση της ξηροστομίας.
  3. Χρήση προϊόντων που διεγείρουν την έκκριση σάλιου όπως τσίχλες ή καραμέλες με γεύση λεμονιού χωρίς προσθήκη ζάχαρης ή  μερικές σταγόνες λεμoνιoύ στο στόμα .
  4. Συστάσεις στον ασθενή για σωστές αναπνοές  και να αποφεύγει τη στοματική αναπνοή.
  5. Χρήση υποκατάστατων σάλιων που κυκλοφορούν στο εμπόριο υπό μορφή  spray  ή στοματικών διαλυμάτων .
  6. Καλή στοματική υγιεινή με χρήση φθοριούχων σκευασμάτων και τακτικές εξάμηνες επισκέψεις στον οδοντίατρο για έλεγχο της στοματικής υγείας.
  7. Αν δεν υπάρχει  μόνιμη βλάβη στους σιελογόνους αδένες και σε εμμένουσες καταστάσεις μπορούν να χορηγηθούν σιαλαγωγά φάρμακα  όπως πιλοκαρπίνη .